Droog Vlaanderen, superdroog Hoogstraten

Op de gemeenteraad van 22 juni 2020 kaartten we de droogteproblematiek aan. Naar aanleiding van de Panoreportage van 10 maart 2021 hebben we dit dossier bijgewerkt met actuele cijfers. We moeten helaas vaststellen dat die niet verbeterd zijn, sinds vorige zomer zijn er oppompvergunningen verleend voor in totaal nog eens 500.000 m³ grondwater.

Situering

Sinds het begin van de metingen in 1833 is het nog nooit zo droog geweest. Heel Europa kreunt onder de droogte. Ook bij ons begint het een jaarlijks weerkerend fenomeen te worden. De voorbije drie jaren waren allemaal droger dan gemiddeld. 2018 en 2020 staan in de top tien van droogste jaren ooit. Denken dat dit probleem zich slechts sporadisch zal voordoen is wishful thinking.

Begin 2020 werd de Waterbeleidsnota 2020-2025 besproken in het Vlaams Parlement, waar nog maar eens duidelijk werd dat de verantwoordelijkheid wordt doorgeschoven naar de lokale besturen. Als gemeente moeten we de lead nemen en ambitieuze, structurele voorstellen over ontharding en klimaatrobuustheid naar voor schuiven. Er is geen andere keuze dan preventieve maatregelen te nemen, want de waterbak in Vlaanderen loopt langzaam leeg. En water is nog veel bepalender voor ons leven dan het coronavirus.

De komende decennia ingaan zonder plan is een recept voor een crisis, een crisis die je lang op voorhand had kunnen zien aankomen en dat kunnen we dus echt niet maken naar onze bevolking toe.

GEMEENTE ALS TREKKER TEGEN DROOGTE

Dat klimaatverstoring leidt tot langere periodes van droogte staat buiten kijf. Deze droogte blijft niet zonder gevolgen voor mens, economie en natuur. Tegelijk onttrekken landbouw, industrie en burgers steeds meer grondwater aan het land, waardoor het watertekort in droge, kwetsbare jaren verder oploopt. Die ‘race to the bottom’ kan alleen maar dramatisch aflopen. En intussen regent het aanvragen voor grondwaterwinning…

Via het DOV kan iedereen vlot de cijfers bekijken rond grondwaterwinningen op ons grondgebied. Zo zien we dat er momenteel lopende vergunningen zijn voor het oppompen van bijna 6,5 miljoen m³ grondwater per jaar. Dit zijn de lopende vergunningen zonder de vergunningen van PIDPA. Ter vergelijking: een gemiddeld gezin van 4 verbruikt volgens VMM gemiddeld 106 m³ per jaar. We hebben dus lopende vergunningen vergelijkbaar met het verbruik van 61 320 gezinnen.

Drinkwatermaatschappij PIDPA heeft vergunningen voor het oppompen van 107 miljoen kubieke meter grondwater per jaar om 1,2 miljoen inwoners te voorzien van drinkwater. Maar liefst 17 procent van die waterwinning gebeurt op het grondgebied van onze gemeente.

Er wordt heel wat water opgepompt door de land- en tuinbouw, we zijn dan ook een landelijke gemeente met veel agrarische activiteit. We zien echter ook een aanzienlijk aandeel in bronbemalingen (droogzuiging op bouwwerven). In 2019 en 2020 werd er telkens zowat 1 miljoen m³ vergunningen uitgeschreven voor droogzuigingen. Water dat uit onze grond verdwijnt, elke dag loopt zo 3,6 keer de inhoud van het gemeentelijk zwembad in de riool …

Elke dag loopt 3,6 keer de inhoud van het gemeentelijk zwembad recht de riool in.

Vergunningen worden nu maar afgegeven voor tien jaar, maar als we kijken naar de cijfers dan maakt de duurtijd van een vergunning geen verschil als er steeds maar méér water wordt opgepompt. Het probleem pakken we niet aan door de duurtijd te verkorten.

We zien duidelijk een negatieve evolutie in de laatste jaren. Tijdens de vorige legislatuur zagen we vergunningen voor gemiddeld 434.151 m3 per jaar. In 2019 werd maar liefst 1.585.008 m³ vergund en voor 2020 was dat maar liefst 1.671.605 m³.

Voor ondiepe grondwaterwinningen voor huishoudelijk gebruik (< 500 m³/jaar) is er geen vergunningsplicht. Wil je als burger een grondwaterput boren, dan is er enkel een meldingsplicht bij de VMM. Een kleine rondvraag bij gekende putboorders leerde ons dat de wachttijden voor het boren van een ‘putje’ oplopen tot méér dan een jaar. In de reportage van Pano wordt ook duidelijk dat slechts een klein gedeelte van de geboorde putten wordt aangegeven. De voorgenoemde cijfers zijn dus slechts een tipje van de ijsberg…

Wanneer we kijken naar de verleende vergunningen op ons grondgebied, zien we dat in 2019 90% van het vergunde debiet door het gemeentebestuur werden afgeleverd. Een duidelijk standpunt – of nog beter een vergunningenbeleid – van ons gemeentebestuur kan en zal hierin dus een zeer belangrijke en sturende rol moeten spelen.

ZWEMBADEN VOL, KRANEN LEEG

Door de coronacrisis is de kans groot dat de meeste mensen hun vakantie in eigen land doorbrengen. Daardoor zal het waterverbruik niet afnemen, in tegenstelling tot andere zomers.

Hoe zit dat bij ons? Bij de ondiepe grondwaterwinningen die dienen voor huishoudelijk gebruik is er geen vergunningsplicht. En ook op het aantal zwembaden die niet vergunningsplichtig zijn, hebben wij als bestuur geen enkel zicht…

EEN HEMELWATERPLAN ALS BASIS

Water oppompen uit de diepe grondwaterlagen geeft geen antwoord op de klimaatverstoring, maar is een grotere kans op droogtrekken van de omgeving. Erger nog: de te snelle afvoer van regenwater via grachten en greppels nadien willen compenseren door grondwater op te pompen, leidt net tot extra druk op ons watersysteem.

Het grondwater wordt te weinig aangevuld. Er is veel te veel verharding (ook onder de grond), waardoor het water niet in de bodem kan sijpelen en gewoon weer wegstroomt. De verharding moet weg, niet alleen het asfalt, maar ook de drainagesystemen. De landbouw zal moeten accepteren dat er water op het veld kan komen staan.

Tussen 2008 en 2018 verdween in Hoogstraten per dag gemiddeld 815 vierkante meter open ruimte onder het beton. Hoogstraten kreeg daarvoor de trieste titel ‘Betonhoofdstad van Vlaanderen’. Meer verharding betekent minder infiltratie, de watertafel wordt dus steeds minder aangevuld.

Natuurlijk rivierherstel leidt tot een grotere watercapaciteit en vertraagde afvoer, waardoor het grondwater sneller en beter wordt aangevuld. Investeren in meer bossen, moerassen en graslanden horen bij de noodzakelijke maatregelen tegen wateroverlast. Natuur houdt water vast en geeft het in periodes van schaarste vertraagd weer af.

Daarom stellen we voor dat het bestuur zo snel mogelijk werk maakt van een hemelwaterplan. We vinden dit terug in het MJP 2020-2025, maar of het bestuur al effectief bezig is met de opmaak of hoe ver het hiermee staat, weten we niet. Bij deze willen we nogmaals pleiten om hier werk van te maken en graag willen we daarvoor onze voorstellen doen en hierover meedenken.

Een hemelwaterplan schept een kader voor een integrale ruimtelijke visie over waterbeheer. Een sterk hemelwaterplan bevat een klimaattoets, een visie over ontharding en infiltratie.

Als we het probleem bij de wortel willen aanpakken, zullen we zaken structureel moeten aanpassen. Dat leidt mogelijk tot onbegrip, maar is op lange termijn de enige keuze die te verdedigen valt.

HOE EN WAAROM?

De Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid (CIW) legt de basismethodologie goed uit in haar rapport ”Opmaak van een hemelwaterplan”.

Het uiteindelijke doel van dit traject is om te komen tot een duidelijk stappenplan waar actief gewerkt wordt aan het behalen van winsten op vlak van waterborging, zodat voldoende water lokaal gebufferd en geïnfiltreerd wordt en het water niet meteen afvloeit.

Zo wordt het plan ook een belangrijk ondersteunend instrument voor onze gemeente bij de realisatie van haar ruimtelijke en klimaatdoelstellingen, zoals het terugdringen van verharding en versnippering en de uitbouw van een fijnmazig groenblauw netwerk. Enkel zo kunnen we de economische, maatschappelijke en ecologische gevolgen van wateroverlast en verdroging beperken en Hoogstraten robuust maken voor de klimaatverandering en de gevolgen ervan.

Voorstel:

De gemeente verbindt zich ertoe een degelijk waterbeleid uit te werken.

Art. 1: Er wordt een werkgroep opgericht met alle actoren (landbouw, tuinbouw, milieugroepen, experts, politieke vertegenwoordigers van alle partijen,… ) om maatregelen te kunnen nemen op korte en lange termijn.

Art. 2: Het bestuur werkt aan een informatie- en sensibiliseringscampagne rond rationeel gebruik van grond- en hemelwater en bij uitbreiding leidingwater. Jaarlijks wordt gecommuniceerd via website en nieuwsbrief. Bestaande initiatieven (bvb.: watertelt.be) worden op die manier ruim verspreid.

Art. 3: Het bestuur werkt een beleid uit rond grondwaterwinning en zorgt daarbij ook voor handhaving. Water van bronbemaling wordt daarbij in de toekomst opgevangen of geïnfiltreerd in plaats van te laten weglopen in onze riolering. Ongereglementeerde grondwaterwinningen worden gesanctioneerd en verzegeld.

Art. 4: Het bestuur werkt aan een strategie voor het ontharden van onze gemeente. Bij (her)aanleg van wegen, verkavelingen en voet- of fietspaden wordt bij voorkeur gekozen voor waterdoorlatende ondergrond. Ook privé-initiatieven zijn zeer belangrijk. Mensen en organisaties die maatregelen nemen voor ontharding en een betere infiltratie, worden aangemoedigd via een subsidieregeling.

Art. 5: Het bestuur zet zich in om kleine landschapselementen aan te planten of te herstellen die het bufferen van water bevorderen. Ook private eigenaars worden hiertoe aangezet via een subsidieregeling.

Art. 6: Het bestuur start met de opmaak van een hemelwaterplan als onderdeel van het klimaatplan. Intergemeentelijk overleg is nodig en dit hemelwaterplan wordt minstens afgestemd met buurgemeenten die door dezelfde waterlopen beïnvloed worden of er invloed op hebben. In optimale omstandigheden werkt Hoogstraten samen met Merksplas, Baarle-Hertog én Rijkevorsel aan één regionaal hemelwaterplan. De gemeenteraad wordt minimaal jaarlijks ingelicht over de voortgang van de opmaak, de opvolging en monitoring van de doelstellingen. Deze toelichting vindt ideaal in januari-maart plaats, net voor het “droge seizoen”.

In de gemeenteraad van augustus 2020 werd een aangepast Hemelwaterplan goedgekeurd op de gemeenteraad.

Deel dit bericht

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *